Even terug naar de vorige legislatuur. De federale regering beslist om gevangenisstraffen onder de drie jaar effectief uit te voeren. Een keuze die de overbevolking zienderogen doet toenemen, ‘grondslapers’ worden een begrip in Vlaanderen en duizenden veroordeelden wachten in vrijheid af tot het hun beurt is om hun straf uit te zitten. Vlaams minister van Justitie Zuhal Demir doet haar federale collega’s een aanbod: “Zet die mensen tenminste onder enkelband.”

Is dat zo’n moment dat je je als hoofd van het VCET verslikt in je koffie?

JEF: "Nee, helemaal niet. Met onze ploeg kunnen we heel wat aan en we hebben al enkele stevige jaren achter de rug waarin we het onderste uit de kan hebben moeten halen. Mits de nodige versterking heb ik zoiets van: wir schaffen das."  

In 2023 was het aantal aangesloten enkelbanden 6767. Dit jaar is dat 4510.  U heeft een rustig jaar achter de rug.

JEF:  (lacht) "Nee! Die cijfers geven een vertekend beeld. In 2023 heeft minister Demir zwaar geïnvesteerd in het VCET. Dat moest ook om mensen sneller onder enkelband te zetten. Wachttijden konden oplopen tot 6 maanden, nu is het 2 weken. Dan krijg je dus wel een eenmalige grote inhaalbeweging die de cijfers omhoogstuwt dat jaar.  Laat ons zeggen dat een gewoon jaar rond de 5000 moet draaien. Al hangt dat natuurlijk af van de rechtbanken. Zij bepalen het tempo.

Wat vorig jaar ook heeft gespeeld is een verandering in de federale aanpak. In het verleden werd de overbevolking bestreden door de gevangenisdirecteurs. Die voelden de druk op hun bevolking, telden het aantal beschikbare plaatsen en plaatsten zowat iedereen die in aanmerking kwam — zelfs mensen die nog niet gedetineerd waren — zo snel mogelijk onder enkelband.

Vandaag kan een gevangenisdirecteur die beslissing niet meer nemen. Dat systeem werd overgelaten aan de rechters, en die waren veel minder gul met enkelbanden. Zij oordeelden niet vanuit de overbevolking, maar op basis van het dossier. 

Trouwens, dit jaar sneuvelt het één na het ander dagrecord. We zitten opnieuw ruim boven de 2000 mensen die vandaag onder enkelband staan en dat gaat niet snel afnemen. Bovendien heeft Vlaanderen per hoofd van de bevolking zeer veel enkelbanden. Ter vergelijking: Oostenrijk met een kleine 10 miljoen inwoners heeft er 400. Dat is 20% van Vlaanderen. En om het helemaal af te maken, is er een nieuwe noodwet die straks in werking treedt. Geloof me, we gaan onze beentjes mogen insmeren." 

Het zal nu eenmaal altijd minder erg zijn dan een overvolle cel.

JEF: "Moeten we daar dan tegen concurreren? Mensonwaardige toestanden en meer recidive? Nee, dank u. Wij gaan net de andere kant uit. In 2025 hebben we geïnvesteerd in meer menselijke ondersteuning voor mensen onder enkelband. Niet alleen controleren, maar ook ondersteunen. Verhinderen dat mensen domme dingen doen. Dat werkt. Trek dat niet in het belachelijke omdat je er niets van weet. Dat is eigenlijk het enige wat ik wil zeggen.

Vergis u niet. In ons beleid zijn we streng. Een uur dat je moet binnen zijn, is een uur dat je moet binnen zijn. Beschadig je ons materiaal, dan betaal je dat terug. Dat was ook nieuw in 2025, dankzij onze minister. En het is een stap vooruit. Maar we doen meer dan dat. De tijd dat we alleen cipiers waren achter een computerscherm is voorbij." 

2025 was ook het jaar van de uitrol van minderjarigen onder enkelband. De jongste was amper 13.

JEF: "En dat is een perfect voorbeeld van de mogelijkheden van een enkelband. Zij krijgen de full option behandeling, zeg maar. Strikt toezicht met GPS, waarbij elke stap wordt opgevolgd. Wel naar school, niet naar het pleintje en op tijd thuis aan tafel. En tegelijk is er intensieve begeleiding van een coach die hen opvolgt, ondersteunt, aanpakt als het fout loopt. De eerste resultaten tonen aan dat het werkt. Daar gebeuren mooie dingen. Ouders die heel dankbaar zijn dat ze terug controle hebben over hun kind. Ze voelen het aan alsof ze hun kind terugkrijgen. Ik ben hier voorstander van. En dat gaat ook werken voor jongvolwassenen. Ik wil niet bepalen wat de politiek moet doen, maar ik ben daarvan overtuigd."

Wat me naadloos bij mijn slotvraag brengt. Een enkelband in een gezin, dat is aanpassen voor iedereen?

JEF: "Absoluut. Ik zeg altijd: “Een enkelband draag je nooit alleen.” Zowel in positieve als in negatieve zin. We krijgen telefoons van ouders wiens 19-jarige zoon onder enkelband het huis kort en klein slaat en vragen of wij hem willen komen halen. Dat zijn schrijnende situaties. We melden dat meteen, maar het is aan de rechtbank om te beslissen wat er gebeurt.

Anderzijds is er Zweeds onderzoek dat aantoont dat kinderen het moeilijker hebben wanneer hun vader in de gevangenis zit dan wanneer hij thuis is onder enkelband. Ze doen het gemiddeld beter op school en hebben later betere kansen op de arbeidsmarkt. Ook dat is een versie van “een enkelband draag je nooit alleen”. Het belangrijkste is dat je de juiste mensen een enkelband geeft. Het is niet voor iedereen. Maar aan het juiste been, werkt het."