Voorwoord
Een nieuw verhaal
De klimaatcrisis en de crisis in onze gevangenissen hebben meer met elkaar gemeen dan je zou denken. Bijvoorbeeld dat vrijwel niemand er echt wakker van ligt. Hoe vaak er ook wordt gewaarschuwd voor de rampzalige gevolgen die op ons afkomen, het glijdt van de samenleving af als water van een eendenrug. We doen er liefst onze ogen voor dicht en hopen op het beste. Tegen beter weten in.
Opmerkelijke cijfers
Bij de justitiehuizen kwamen 5524 nieuwe werkstraffen binnen.
In totaal ontving het Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag 1.545 meldingen, wat neerkomt op een stijging van 62%.
73 jongeren kregen een enkelband en intensieve begeleiding aangemeten door de jeugdrechter. Dit is 160% meer dan vorig jaar.
Het aantal aanmeldingen en consulten in de Veilige Huizen van gezinnen in geweldssituaties is gestegen met 30%.
Binnen werken om buiten veiliger te maken
Feniks behandelt zedendelinquenten in Dendermonde
Veel. Heel veel, maar niet alles in de Belgische gevangenissen is een bron van miserie. Met ‘Feniks’ hebben het Vlaamse Agentschap Justitie en Handhaving, het gevangeniswezen en sociale partners de handen in elkaar geslagen voor een uniek project. ‘Feniks’ wil in de oude gevangenis van Dendermonde, daders van zedendelicten aanzetten tot psychologische behandeling. “We moeten hier met die mensen werken om het buiten de muren veiliger te maken”.
Hoe de justitiehuizen met het RNR-model verder inzetten op professionalisering
“Kwalitatieve daderbegeleiding zorgt voor meer veiligheid”
De Vlaamse justitiehuizen zetten een belangrijke stap in de verdere professionalisering van hun werking. Na een intense voorbereiding werd in het najaar van 2025 het Risk Need Responsivity-model (RNR) ingevoerd, een internationaal erkend en wetenschappelijk onderbouwd kader voor daderbegeleiding dat gericht is op het verminderen van recidive.
Justitieassistenten zullen zich in de begeleiding expliciet richten op de aanpak van risicofactoren bij justitiabelen die recidive in de hand werken. Het recidivebeperkend werk van de justitieassistenten wordt door RNR sterker gestructureerd, transparanter én efficiënter.
Achter elke voordeur telt veiligheid
Stad Aalst trekt mee aan de kar van tiende Veilig Huis in Vlaanderen
In Aalst werd in 2025 een tiende Veilig Huis geopend. De opening vond symbolisch plaats op de vooravond van 25 november, de Internationale Dag voor uitbanning van Geweld tegen Vrouwen. Het werkingsgebied van Veilig Huis ‘Dender’ omvat achttien gemeenten in het zuidoosten van de provincie Oost-Vlaanderen. Aalst neemt een voortrekkersrol op. Het sociaal-politioneel team en een casusondersteuner vormen de lokale schakel. Burgemeester Christoph D’Haese vertelt waarom de stad een groot belang hecht aan de uitbouw van het Veilig Huis.
Vroeg zien, snel schakelen: zo maakt het Veilig Huis het verschil
“Wij willen de kanaries in de koolmijn zijn”
Hoe bouw je een aanpak uit die écht het verschil maakt bij intrafamiliaal geweld? In dit gesprek nemen Sophie en Katrien ons mee in het ontstaan, de werking en de uitdagingen van Veilig Huis Rivierenland. Ze tonen hoe samenwerking en vertrouwen de kern vormen van hun aanpak, en hoe zij elke dag opnieuw werken aan veiligheid voor gezinnen in kwetsbare situaties.
Gemeenschapsinstelling De Grubbe – 20 jaar door de ogen van twee ervaren collega’s
“We begeleiden jongeren niet enkel binnen de muren, maar vooral richting hun toekomst”
Sinds 1 januari 2026 maken de gemeenschapsinstellingen deel uit van het Agentschap Justitie en Handhaving. Die verandering brengt heel wat nieuwe kansen met zich mee, maar voor campusverantwoordelijken Gino Ivens en Kristoph Plattau blijft de essentie onveranderd: een omgeving creëren waar de toekomstkansen van de jongeren centraal staan. “We zetten sterk in op intrinsieke motivatie en participatie en ondersteunen onze jongeren om buiten betere keuzes te maken.”
Tussen kwetsbaarheid en complexiteit: aan de slag met jongeren in gemeenschapsinstellingen
“Samen geven we jongeren de houvast die ze nergens anders vinden”
Achter het gedrag van jongeren in een gemeenschapsinstelling gaat vaak een verhaal van kwetsbaarheid en complexe zorgnoden schuil. Dat vraagt om nauwe samenwerking, wederzijds vertrouwen en volharding. Sylvie Hilven, teamverantwoordelijke van gemeenschapsinstelling De Kempen, en Ignace Van Besauw, teamcoördinator van het outreachteam van OPZ Geel, vertellen hoe zij samen werk maken van ondersteuning op maat, hoe hun teams elkaar versterken en waarom het belangrijk is om te blijven geloven in de kleine successen.
Strijd tegen ondermijning
“We willen niet wachten tot het misloopt”
Met het Decreet Integriteitsbeoordeling Openbaar Bestuur – kortweg DIOB – hebben de openbare besturen een nieuw wapen in de strijd tegen georganiseerde criminaliteit. Geen spectaculaire politieacties, maar een preventief instrument: vergunningen of subsidies weigeren wanneer er ernstige aanwijzingen zijn dat ze misbruikt zullen worden. “De overheid mag niet onbedoeld ondermijnende criminaliteit faciliteren”, duidt Joachim Heyligen, adviseur veiligheid bij de afdeling Handhaving.
De enkelband als reddingsboei voor justitie?
“Niet iedereen is geschikt om een enkelband te krijgen”
De enkelband was alomtegenwoordig in het nieuws in 2025. Er was niet alleen de uitrol bij minderjarige plegers vanaf 12 jaar, maar ook een geagiteerd politiek debat over overvolle gevangenissen en de bijhorende noodwet. Jef Verlinden — geen familie —, afdelingshoofd van het Vlaams Centrum Elektronisch Toezicht (VCET), kijkt er met gemengde gevoelens naar. Hij houdt van zijn job en waardeert de aandacht voor de enkelband. “Maar sommige journalisten moeten zelf onder enkelband gezet worden. Dan zien ze er de ernst van in.”
